NASA Ýeriň grawitasiýa meýdanyny görkezýän täze 3D «Geoid» modelini hödürledi

Ýeriň gurluşy, grawitasiýa meýdany we deňiz derejesi baradaky ylmy barlaglar howa çaklamalaryndan başlap, klimat gözegçiligine çenli köp ugurda möhüm orun eýeleýär. Şol sebäpli NASA-nyň täze çap eden interaktiw 3D «Geoid» modeli diňe astronomlar üçin däl, eýsem meteorologlar, geodezistler we okean ylymlary bilen meşgullanýan hünärmenler üçin hem gymmatly maglumat çeşmesi hasaplanýar.

Geoid näme?

Geoid — Ýeriň fiziki görnüşi däl. Ol Ýeriň grawitasiýa meýdanynyň matematiki modeli bolup, deňiz suwy diňe çekim güýjüniň täsiri astynda hereket eden ýagdaýynda onuň nähili derejede ýerleşjekdigini görkezýär. Hut şonuň üçin geoid häzirki zaman kartografiýasynda, GPS ulgamlarynda we deňiz derejesini kesgitlemekde esasy salgylanma hökmünde ulanylýar.

Näme üçin howa we klimat üçin möhümdir?

Geoid modeli howa maglumatlarynyň gönüden-göni özi bolmasa-da, atmosfera we umman gözegçiliklerinde möhüm ähmiýete eýedir.

Ol alymlara:

• dünýä boýunça deňiz derejesindäki üýtgeşmeleri has takyk hasaplamaga;
• umman akymlaryny seljermäge;
• emeli hemralaryň ölçeglerini kalibrlemäge;
• uzak möhletli klimat üýtgeşmelerini öwrenmäge kömek edýär.

Model nähili döredildi?

NASA-nyň maglumatyna görä, täze wizualizasiýa GOCO06s atly global grawitasiýa modeliniň esasynda döredildi.

Bu model:

• 19 sany emeli hemranyň;
• 15 ýylyň dowamynda ýygnan maglumatlaryna;
• 1 milliarddan gowrak ölçege daýanýar.

Maglumatlaryň arasynda NASA-nyň GRACE missiýasy hem-de Ýewropa Kosmos Agentliginiň GOCE hemrasy tarapyndan ýygnalan ölçegler hem bar.

Näme üçin model şeýle maýyşgak görünýär?

Soňky günlerde sosial ulgamlarda bu şekil "Ýeriň hakyky görnüşi" hökmünde giňden paýlaşyldy. Emma bu düşündiriş dogry däl.

Aslynda geoiddäki beýiklik tapawutlary bary-ýogy birnäçe onlarça metr bilen çäklenýär. Şonuň üçin NASA modeli adam gözi bilen has düşnükli görmek üçin dikligine 10 000 esse ulaldyp görkezdi.

Iň ýokary we iň pes nokatlar

NASA-nyň modeline görä:

• geoidiň iň ýokary bölegi Islandiýanyň töwereginde bolup, salgylanma ýüzünden takmynan +85 metr ýokarydyr;
• iň pes bölegi bolsa Hindistanyň günortasynda ýerleşip, takmynan −106 metre çenli aşak düşýär.

Netije

Täze 3D geoid modeli Ýeriň görnüşini däl-de, onuň grawitasiýa meýdanynyň paýlanyşyny görkezýär. Şeýle ylmy modeller deňiz derejesini hasaplamakda, klimat gözegçiliginde, howa barlaglarynda we häzirki zaman geodeziýasynda möhüm orun eýeleýär. NASA tarapyndan hödürlenen bu interaktiw wizualizasiýa alymlara Ýeriň fiziki aýratynlyklaryna has çuňňur düşünmäge mümkinçilik berýär.