2026-nýylyň iň täsirli asman görnüşi: 12-nji awgust

2026-njy ýylyň 12-nji awgustynda dünýäniň demirgazyk ýarym şarynyň ýaşaýjylary seýrek duş gelýän astronomiki hadysalaryň birine şaýat bolarlar. Şol gün doly Gün tutulmasy bolup geçer. Aýyň kölegesi Ýeriň üstünden geçip, käbir sebitlerde Günüň ýagtysyny bütinleý ýapar.

NASA-nyň maglumatlaryna görä, doly tutulmanyň esasy zolagy Grenlandiýanyň, Islandiýanyň, Russiýanyň demirgazygynyň, Demirgazyk Atlantik ummanynyň, Ispaniýanyň we Portugaliýanyň kiçi böleginiň üstünden geçer. Ýewropanyň köp böleginde bolsa Gün tutulmasy bölekleýin görnüşde synlanar.

Gün tutulmasy haçan başlanar?

Tutulmany görmegiň wagty ýerleşýän ýeriňize bagly bolar. Sebäbi Aýyň kölegesi Ýeriň üstünden demirgazykdan günorta-günbatara tarap hereket eder.

Al Jazeera tarapyndan berlen astronomiki hasaplamalara görä, hadysanyň global wagt tertibi şeýle:

• 15:34 UTC — Ýeriň ilkinji nokadynda bölekleýin Gün tutulmasy başlanar.
• 16:58 UTC — ilkinji nokatda doly tutulma tapgyry başlanar.
• 17:46 UTC — tutulma iň ýokary derejesine ýeter.
• 17:48 UTC töweregi — Islandiýanyň paýtagty Reýkýawik şäherinde tutulmanyň iň ýokary derejesi bolar.
• 18:27 UTC töweregi — doly tutulma Ispaniýa ýeter.
• 18:34 UTC — Ýerdäki doly tutulma tapgyry tamamlanar.
• 19:58 UTC — iň soňky ýerde bölekleýin tutulma hem tamamlanar.

Tutulmanyň iň ýokary derejesinde Aý Günüň ýüzüni doly ýapýan döwür takmynan 2 minut 18 sekunt dowam eder. Ýöne bu wagt her bir şäherde birmeňzeş bolmaz. Synlaýjynyň ýerleşýän ýerine görä dowamlylyk üýtgär.

Doly Gün tutulmasy nirelerde görüner?

Doly tutulmanyň esasy zolagy örän dar bolup, ol Russiýanyň demirgazygyndan, Grenlandiýanyň we Islandiýanyň üstünden, soňra bolsa Demirgazyk Atlantik arkaly Ispaniýa çenli uzalar. Portugaliýanyň hem örän kiçi bölegi doly tutulma zolagynyň içine girer.

Takmynan 15 million adam Günüň doly ýapylýan pursadyny göni görüp biler.

Şol bir wagtyň özünde, bölekleýin Gün tutulmasy has giň sebitde synlanar. Günbatar Ýewropanyň köp böleginde, Demirgazyk-Günbatar Afrikanyň käbir ýerlerinde, Kanadanyň köp böleginde we ABŞ-nyň demirgazyk sebitleriniň käbirinde Aý Günüň bir bölegini ýapar.

NASA-nyň maglumatlaryna görä, demirgazyk ýarym şaryň başga-da köp sebitinde bölekleýin tutulma görüner.

Ýewropada Gün tutulmasy nähili görüner?

Ýewropanyň köp şäherinde tutulma agşam, Gün ýaşmaga golaý wagtynda bolup geçer. Şonuň üçin käbir şäherlerde tutulmanyň iň ýokary derejesini görmek mümkin bolmaz.

Al Jazeera-nyň maglumatlaryna görä:

• Parižde Günüň takmynan 92 göterimi ýapylar;
• Londonda — 91 göterim;
• Berlinde — 85 göterim.

Ýewropanyň gündogaryna has ýakyn şäherlerde bolsa Gün tutulmanyň iň ýokary derejesine ýetmezden öň ýaşyp biler.

Ispaniýanyň demirgazygy we gündogary doly tutulmany synlamak üçin iň amatly ýerleriň hatarynda bolar. Leon, Walladolid, Saragosa, Teruel we Walensiýa ýaly şäherler doly tutulma zolagynyň içinde ýerleşýär.

Ispaniýanyň günbatar böleginde doly tutulma takmynan 18:27 UTC töwereginde başlanar we ýerleşýän ýere baglylykda 110 sekunt töweregi dowam edip biler.

Madrid bilen Barselona bolsa doly tutulma zolagynyň daşynda ýerleşýär. Muňa garamazdan, bu şäherlerde Günüň 99 göterimden gowragynyň ýapylmagy mümkin.

ABŞ-da we Kanadada hem görüner

Demirgazyk Amerikanyň käbir sebitlerinde hem 12-nji awgustdaky Gün tutulmasyny synlamak mümkin bolar, ýöne bu ýerlerde doly däl, diňe bölekleýin tutulma görüner.

Kanadanyň Nýufaundlend adasyndaky St. John's şäherinde Günüň takmynan 53 göterimi ýapylar. Monrealda bu görkeziji 18 göterime, Torontoda bolsa 8 göterime çenli peseler.

ABŞ-nyň Alýaska ştatynda tutulma has aýdyň görüner. Fairbanks şäherinde Günüň takmynan 37 göterimi, Anchorage şäherinde bolsa 28 göterimi ýapylar. Beýleki şäherlerde görkeziji has pes bolar: Bangorda 24 göterim, Nýu-Ýorkda 9 göterim, Detroýtda bolsa bary-ýogy 3 göterim.

Gün tutulmasy nädip emele gelýär?

Gün tutulmasy Aý Ýer bilen Günüň arasyna girende ýüze çykýar. Şol pursatda Aý Günüň ýagtysynyň bir bölegini ýa-da hemmesini ýapýar.

Eger synlaýjy Aýyň kölegesiniň iň içki bölegine, ýagny doly tutulma zolagyna düşse, Aý Günüň ýagty diskini bütinleý ýapyp biler.

Şonda gündiz wagty asman birden garaňkylaşýar we Günüň daşky atmosferasy bolan korona görünmäge mümkinçilik döreýär.

NASA-nyň düşündirişine görä, Aýyň kölegesiniň daşky bölegi — penumbra — bölekleýin tutulmany döredýär. Içki bölegi bolan umbra bolsa Günüň doly ýapylýan zolagyny emele getirýär.

Gün tutulmasyna seretmek howpsuzmy?

Günüň tutulmagyna gorag serişdesiz göni seretmek göze agyr zeper ýetirip biler.

Şonuň üçin tutulmany synlanyňyzda diňe ýörite sertifikatly Gün tutulmasy äýnegini ýa-da howpsuz Gün synlaýjy enjamyny ulanmak maslahat berilýär.

Adaty gara äýnekler, hatda olar örän gara reňkli bolsa-da, Günüň güýçli ýagtysyna garşy ýeterlik gorag üpjün etmeýär.

Çagalar hem tutulma tomaşa edenlerinde gözegçilikde saklanmalydyr. Äýnekleriň döwülmedik, çyzylmadyk we zeper ýetmedik ýagdaýdadygyny öňünden barlamak zerurdyr.

Kamera bilen surata düşürmekde hem seresap bolmaly

Günüň göni şekilini kamera bilen düşürmek hem enjama zeper ýetirip biler. Kamera, dürbi ýa-da teleskop bilen synlananda ýörite Gün süzgüji ulanylmalydyr.

Süzgüç diňe doly tutulmanyň örän gysga döwründe aýrylyp bilner. Günüň ilkinji ýagty bölegi ýene peýda bolan badyna süzgüç täzeden dakylmalydyr.

Doly tutulma wagty äýnegi aýyrmak bolýarmy?

Diňe Aý Günüň ýagty ýüzüni bütinleý ýapan örän gysga doly tutulma döwründe göni seretmek howpsuz hasaplanýar.

Emma tutulmanyň beýleki ähli tapgyrlarynda — ýagny bölekleýin tutulma wagtynda we doly tutulma başlanmazdan öň ýa-da tamamlanandan soň — göz goragy hökmanydyr.

Şonuň üçin doly tutulmanyň haçan başlanýandygyny we haçan tamamlanýandygyny anyk bilmeseňiz, gorag äýnegini aýyrmazlyk iň howpsuz usuldyr.

NASA Gün tutulmasyny göni ýaýlymda görkezer

12-nji awgustda NASA hem Gün tutulmasyny göni ýaýlymda görkezmegi meýilleşdirýär. NASA-nyň maglumatlaryna görä, göni ýaýlym 17:15 UTC-de başlanar.

Şeýlelikde, tutulmanyň doly zolagyna syýahat edip bilmeýän adamlar hem bu seýrek astronomiki hadysany internet arkaly synlap bilerler.

Indiki doly Gün tutulmasy haçan?

2026-njy ýylyň 12-nji awgustyndaky tutulmadan soň indiki doly Gün tutulmasy 2027-nji ýylyň 2-nji awgustynda bolup geçer.

Onuň doly tutulma zolagy Ispaniýanyň günortasyndan, Demirgazyk Afrikanyň, Saud Arabystanynyň we Ýemeniň üstünden geçer.

Şeýlelikde, 2026-njy ýylyň tutulmasy diňe bir şu ýylyň iň möhüm astronomiki wakalarynyň biri bolman, eýsem geljek ýylyň hem uly Gün tutulmasyna taýýarlyk görmek üçin gyzykly başlangyç bolar.